موج گرمای بیسابقه در جهان؛ تابستان ۲۰۲۶، گرمترین در ۱۰۰ هزار سال اخیر
گرمای بیسابقه در اروپا؛ رکورد ۱۰۰ ساله شکسته شد
غرب اروپا روزهای پایانی اردیبهشت و آغاز خرداد ۱۴۰۵ شاهد یکی از شدیدترین و بیسابقهترین موجهای گرمایی در تاریخ معاصر خود بوده است. موج گرمای بیسابقه جهان که از شمال آفریقا به سمت اروپا حرکت کرده، دمای هوا را در بریتانیا، فرانسه، آلمان و اسپانیا به سطوحی رسانده که پیشازاین فقط در اواسط تابستان دیده میشد .
اداره هواشناسی بریتانیا (Met Office) اعلام کرد که دمای روز دوشنبه در باغهای کیو در جنوبغرب لندن به ۳۴.۸ درجه سانتیگراد رسید. این رقم دو درجه بالاتر از رکورد قبلی ماه می در این کشور است. اداره هواشناسی در شبکه اجتماعی X نوشت: «چنین گرمایی حتی در میانه تابستان هم در بریتانیا استثنایی بهشمار میرود، چه رسد به ماه می» .
میانگین دمای معمول لندن در این زمان از سال حدود ۱۷ تا ۱۸ درجه سانتیگراد است؛ یعنی دمای فعلی تقریباً دو برابر نرمال فصلی است.
در فرانسه نیز اداره هواشناسی این کشور روز دوشنبه را «گرمترین روز ثبتشده در ماه می از آغاز اندازهگیریها» در سطح ملی اعلام کرد. پاریس، پایتخت فرانسه، روز شنبه نخستین دمای بالاتر از ۳۰ درجه سال جاری را ثبت کرد و دمای هوا به ۳۱.۹ درجه رسید. انتظار میرود این موج گرما دستکم تا پایان هفته ادامه یابد و مقامات فرانسوی برای شمالغرب کشور هشدار نارنجی موج گرما صادر کردهاند .
گنبد گرمایی؛ معماری آب و هوایی که اروپا را پخت
کارشناسان علت اصلی این گرمای زودهنگام و شدید را پدیده «گنبد گرمایی» (Heat Dome) میدانند. این پدیده زمانی رخ میدهد که هوای گرمِ شمال آفریقا بر فراز غرب اروپا به دام میافتد و مانند یک درب روی منطقه قفل میشود. این وضعیت گرمایی را به همراه آورده که معمولاً تنها در اوج تابستان دیده میشود .
دانشمندان تأکید میکنند که اروپا در نتیجه تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی سریعتر از میانگین جهانی گرم میشود و همین امر باعث میگردد موجهای گرما بیشتر و شدیدتر شوند .
هشدار سازمان ملل: جهان در آستانه گرمترین سال تاریخ
سازمان جهانی هواشناسی ملل متحد (WMO) همزمان با این موج گرمای بیسابقه، هشدار جدید و نگرانکنندهای صادر کرده است. بر اساس گزارش این سازمان که توسط دفتر هواشناسی بریتانیا تهیه شده، ۸۶ درصد احتمال دارد که حداقل یک سال بین ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ از سال ۲۰۲۴ به عنوان گرمترین سال ثبتشده، پیشی بگیرد .
همچنین ۷۵ درصد احتمال دارد که میانگین دما برای دوره پنجساله ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ بیش از ۱.۵ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین پیش از صنعتی شدن باشد. کارشناسان پیشبینی میکنند که پدیده «ال نینو» در اواخر سال ۲۰۲۶ رخ دهد و این احتمال را تا ۹۶ درصد تخمین زدهاند. حتی احتمال وقوع یک «اَبَر ال نینو» نیز ۳۵ درصد برآورد شده است .
سایمون استیل، مدیر بخش آب و هوای سازمان ملل، گفت: «آخرین موج گرما در اروپا یادآور تأثیرات فزاینده بحران آب و هوا، چه انسانی و چه اقتصادی است. بسیاری از نقاط دیگر جهان نیز مانند هند و سایر نقاط آسیا به شدت تحت تأثیر قرار گرفتهاند» .
گرمازدگی و مرگ ورزشکاران؛ ابعاد انسانی فاجعه
این موج گرما تنها یک پدیده آماری نیست، بلکه تلفات جانی نیز به همراه داشته است. به گزارش خدمات دفاع ملکی فرانسه، یک مرد در جریان یک مسابقه دوش ۱۰ کیلومتری در شهر «پونتوآز» جان باخت. همچنین یک زن در شهر لیون پس از یک دوش رقابتی بر اثر گرمازدگی جان خود را از دست داد. کارشناسان هنوز به طور قطعی تأیید نکردهاند که گرما علت مستقیم مرگ بوده است، اما شرایط آب و هوایی شدیداً مشکوک است .
محدودیتهای کاری و تعطیلیها در ایتالیا
در بخشهایی از ایتالیا نیز از هماکنون محدودیتهایی برای کار در فضای باز اعمال شده است. قوانین مشابهی سال گذشته نیز وضع شده بود، اما آن زمان از ۳۰ می به بعد اجرایی شده بودند، در حالی که امسال این محدودیتها زودتر از موعد آغاز گردیده است .
پیشبینی میشود در جنوب اروپا، اسپانیا در اواخر همین هفته بالاترین دمای موج گرما را تجربه کند و بر اساس اعلام اداره هواشناسی این کشور، در برخی مناطق ممکن است دما به ۴۰ درجه سانتیگراد برسد.
در آلمان نیز دما در روز شنبه برای نخستینبار در سال جاری از ۳۰ درجه فراتر رفت و پیشبینی میشود هوا تا روز چهارشنبه حتی گرمتر شود .
نقش سایبان در مقابله با گرمای فزاینده
با تشدید موجهای گرمایی و افزایش دمای هوا در سراسر جهان، استفاده از راهکارهای ساده و در عین حال مؤثر برای کاهش دما بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است. یکی از این راهکارهای هوشمندانه و کمهزینه، استفاده از سایبان است.
بر اساس مطالعات انجامشده، هوای زیر سایبان میتواند تا ۲۰ درجه خنکتر از فضای باز بدون پوشش باشد. سایبانها نه تنها از افراد در برابر تابش مستقیم نور خورشید محافظت میکنند، بلکه مانع از ورود گرمای خورشید به داخل ساختمانها از طریق پنجرهها و دربهای شیشهای میشوند .
این موضوع به ویژه برای کافهها، رستورانها و فضاهای تجاری که بخشی از کسبوکار آنها در فضای باز است، حیاتی میباشد. در سالهای اخیر استفاده از سایبان کافی شاپ و سایبان باغ ویلا رشد چشمگیری داشته است، زیرا صاحبان این مشاغل به دنبال راهی برای جذب مشتری در روزهای گرم هستند بدون اینکه مشتریان مجبور باشند زیر آفتاب سوزان بنشینند .
استفاده از سایبان همچنین هزینههای تهویه مطبوع را کاهش میدهد و از رنگرفتن وسایل داخلی در اثر تابش مستقیم خورشید جلوگیری میکند. با توجه به هشدار سازمان ملل مبنی بر ادامه و تشدید موجهای گرمایی در سالهای آینده، نصب سایبان دیگر یک لوکس نیست، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر برای زندگی در عصر گرمایش زمین است .
جدول دمای ثبتشده در موج گرمای خرداد ۱۴۰۵
| کشور | شهر/منطقه | دمای ثبتشده | وضعیت |
|---|---|---|---|
| بریتانیا | لندن (باغهای کیو) | ۳۴.۸ درجه | رکورد جدید ماه می |
| فرانسه | پاریس | ۳۱.۹ درجه | نخستین روز بالای ۳۰ درجه در سال |
| فرانسه | کل کشور | گرمترین روز ماه می در تاریخ | هشدار نارنجی |
| آلمان | مناطق غربی | بالای ۳۰ درجه | اولین بار در سال جاری |
| اسپانیا | جنوب (پیشبینی) | تا ۴۰ درجه | احتمال رکوردشکنی |
گرمایش زمین و آینده جام جهانی؛ تهدیدی جدی برای فوتبال
در حالی که فوتبال ایتالیا با بحران حذف دست و پنجه نرم میکند، تهدید بزرگتری به نام تغییرات اقلیمی در کمین فوتبال جهان است. بر اساس گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی، موج گرمای بیسابقه در سالهای اخیر نه تنها زندگی عادی مردم را مختل کرده، بلکه برگزاری مسابقات بزرگ ورزشی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
کارشناسان پیشبینی میکنند که تابستان ۲۰۳۰ زمانی که قرار است جام جهانی در ۲۰۲۶ بعدی در اسپانیا، پرتغال و مراکش برگزار شود، دمای هوا در این کشورها به بالای ۴۵ درجه سانتیگراد برسد. چنین گرمایی عملاً برگزاری مسابقات در ساعتهای معمولی روز را غیرممکن میکند و ممکن است فیفا را مجبور به تغییر تقویم مسابقات به شب یا حتی فصل زمستان کند.
