کشف یک تونل مرموز و عظیم در نزدیکی اورشلیم؛ معمایی که باستانشناسان را حیرتزده کرد
کشفی که از دل خاک بیرون آمد
سازمان آثار باستانی اسرائیل (IAA) روز ۱۴ می ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) از کشف یک تونل باستانی مرموز در نزدیکی کیبوتص «رمات راحیل» در جنوب اورشلیم خبر داد. این کشف مهم در جریان عملیات نجاتبخشی و بررسیهای باستانشناسی پیش از ساخت یک محله مسکونی جدید صورت گرفته است.
آنچه این اکتشاف را استثنایی میکند، معماری منحصربهفرد، ابعاد عظیم و در عین حال ابهام کامل درباره قدمت و هدف آن است. بر خلاف بسیاری از یافتههای باستانی، این تونل تاکنون هیچ راز خود را فاش نکرده و باستانشناسان را در برابر یک معمای واقعی قرار داده است.
مشخصات فنی تونل؛ معماری حیرتانگیز در دل سنگ
تونل کشفشده در اعماق زمین و در دل سنگ بکر تراشیده شده است. جزئیات ابعاد این سازه باستانی به شرح زیر است:
طول تونل: حدود ۵۰ متر (۱۶۴ فوت) که بیش از نصف طول یک زمین فوتبال است
ارتفاع تونل: حدود ۵ متر (۱۶ فوت)؛ به اندازهای بلند که افراد به راحتی میتوانند در آن بایستند
عرض تونل: حدود ۳ متر (۱۰ فوت)؛ به اندازهای پهن که دو تا سه نفر میتوانند کنار هم راه بروند
دسترسی: یک پله سنگی حجاریشده، ورودی تونل را به سطح زمین متصل میکند
وضعیت: بخشهایی از تونل هنوز فرو ریخته و رمز و رازهای بیشتری در دل خود پنهان کرده است
مقامات سازمان آثار باستانی تأکید کردهاند که حفاری و تراشیدن این فضا در دل سنگ «با دقتی فوقالعاده و با برنامهریزی دقیق» انجام شده است. زینووی ماتسکویچ، مدیر حفاری، در گفتوگو با تایمز آو اسرائیل میگوید: «سرمایهگذاری عظیم نیروی انسانی و منابع برای ساخت این تونل صورت گرفته است. من بیش از ۲۰ سال در اورشلیم کار کردهام، اما هرگز چیزی به این اندازه شگفتانگیز و پرسشبرانگیز پیدا نکردهام.»
قدمت تونل؛ معمایی که هنوز حل نشده است
عجیبترین بخش این کشف، نبود هرگونه مدرکی برای تعیین قدمت آن است. در کف تونل، لایههای عظیمی از خاک و رسوبات انباشته شده که به گفته کارشناسان، صدها و احتمالاً هزاران سال برای تجمع آنها زمان لازم بوده است.
ماتسکویچ در این باره توضیح میدهد: «ما میتوانیم چند چیز را بگوییم که این تونل نبوده است. ابتدا فکر میکردیم شاید مدرن و متعلق به قرن بیستم باشد، اما اکنون مطمئن هستیم که اینطور نیست. خاک به صورت مرحلهای وارد این غار شده، بنابراین نمیتواند اخیراً حفر شده باشد. اما اینکه دقیقاً چقدر قدیمی است، نمیتوانیم بگوییم.»
بر اساس گمانهزنیهای اولیه، باستانشناسان حدس میزنند تونل احتمالاً حداقل ۲۰۰۰ سال قدمت داشته و به دوران روم باستان بازگردد، اما احتمال قدیمیتر بودن آن نیز وجود دارد.
هدف از ساخت؛ نظریههای مختلف اما هیچکدام قطعی نیست
باستانشناسان چندین نظریه برای کاربرد این تونل ارائه دادهاند، اما هیچکدام هنوز تأیید نشده است:
۱. سیستم آبی (منتفی شد)
اولین حدس محققان این بود که تونل بخشی از یک سیستم آبی باستانی باشد. اما این فرضیه با چند دلیل قوی رد شد: دیوارههای تونل گچکاری (اندود) نشدهاند در حالی که مخازن آب باستانی معمولاً برای جلوگیری از نفوذ آب اندود میشدند، و مشاوره با زمینشناسان نشان داد هیچ منبع آب زیرزمینی در آن منطقه وجود ندارد.
۲. تأسیسات کشاورزی یا صنعتی (منتفی شد)
نظریه دیگر این بود که تونل ممکن است بخشی از یک مجموعه کشاورزی یا صنعتی زیرزمینی باشد. این فرضیه نیز به دلیل مقیاس عظیم عملیات حفاری و نبود سازههای مشابه در اطراف، بعید به نظر میرسد.
۳. معدن سنگ آهک و تولید آهک (محتملترین فرضیه)
محتملترین نظریه در حال حاضر این است که تونل به عنوان معدن سنگ آهک حفر شده تا به لایههای گچی (چالک) که برای تولید سنگ ساختمانی یا تهیه آهک مناسب است، دسترسی پیدا کند.
سوراخی در سقف تونل پیدا شده که احتمالاً برای تهویه هوا استفاده میشده است تا کارگران بتوانند با چراغهای نفتی در عمق زمین تنفس کنند. همچنین، بقایای سنگهای تراشیدهشده بر روی کف تونل یافت شده که از فعالیت معدنکاری در این مکان حکایت دارد.
آهک؛ کالایی استراتژیک در جهان باستان
اگر فرضیه «تولید آهک» صحیح باشد، این تونل اهمیت تاریخی بسیار بیشتری پیدا میکند. در دوران باستان، تولید آهک یک صنعت استراتژیک حیاتی بود. آهک پس از پخته شدن در کورههای عظیم با دمای حدود ۹۰۰ درجه سانتیگراد، به مادهای سفید و چسبنده تبدیل میشد که با افزودن آب به «آهک شکفته» تبدیل میگردید.
این ماده در تمدنهای باستانی کاربردهای فراوانی داشت:
ملات ساختمانی: برای چسباندن سنگها در بناهای عظیم
اندودکاری مخازن آب: برای ضدآب کردن استخرها و آبانبارها
کشاورزی: برای بهبود کیفیت خاک و افزایش حاصلخیزی مزارع
سفیدکاری دیوارها: به عنوان یک پوشش تزئینی و ضدعفونیکننده
حتی در کتاب مقدس نیز به استفاده از آهک اشاره شده است. در سفر تثنیه (۲۷:۲-۴) به بنیاسرائیل دستور داده شده که سنگهای بزرگ را با آهک سفید کنند و شریعت را بر روی آنها بنویسند.
موقعیت این تونل بسیار نزدیک به دو محوطه باستانی مهم یعنی «تل رمات راحیل» و یک ساختمان عمومی از دوره آهن (دوره معبد اول) در محله آرنونا قرار دارد. این نزدیکی نشان میدهد که سنگ این معدن ممکن است برای ساخت و ساز در این اماکن دولتی استفاده شده باشد.
اظهارنظر کارشناسان
آمیت رئیم، باستانشناس منطقه اورشلیم در سازمان آثار باستانی اسرائیل، در بیانیهای گفت: «این کشف به یافتههای متعددی میپیوندد که هر روز و هر ساعت در سراسر این شهر کشف میشود. معمولاً ما برای اکتشافاتی که انجام میدهیم توضیحاتی داریم، اما گاهی اوقات، مثل همین مورد، مات و مبهوت میایستیم و حیرت میکنیم.»
سازمان آثار باستانی تأکید کرده است که این تونل پس از اتمام پژوهشهای میدانی، به یک پارک باستانشناسی عمومی تبدیل خواهد شد تا بازدیدکنندگان نیز بتوانند از نزدیک شاهد این شگفتی تاریخی باشند.
در حالی که باستانشناسان در حال بررسی این معمای تاریخی هستند، فعالان حوزه تولیدی گل و گیاه نیز با چالشهای اقتصادی مشابهی روبرو هستند. نوسانات شدید بازار ارز و دلار در وضعیت حساس، هزینه واردات نهادههای کشاورزی مانند بذرهای اصلاحشده، کودهای شیمیایی و گلخانههای پیشرفته را با افزایش بیسابقهای مواجه کرده است.
جدول خلاصه تونل کشفشده
| مشخصات | جزئیات |
|---|---|
| موقعیت | نزدیک کیبوتص رمات راحیل، جنوب اورشلیم |
| طول | ۵۰ متر (۱۶۴ فوت) |
| ارتفاع | حدود ۵ متر (۱۶ فوت) |
| عرض | حدود ۳ متر (۱۰ فوت) |
| قدمت احتمالی | حداقل ۲۰۰۰ سال (دوران روم باستان یا قدیمیتر) |
| محتملترین کاربرد | معدن سنگ برای تولید آهک و مصالح ساختمانی |
| وضعیت فعلی | بخشی از آن فرو ریخته، نیاز به حفاری بیشتر |
| کشف توسط | سازمان آثار باستانی اسرائیل (IAA) |
منابع خبر
Times of Israel – Mysterious ancient tunnel discovered in Jerusalem
Sky News Australia – Archaeologists uncover ‘mysterious’ ancient tunnel
Biblical Archaeology Society – A Mysterious Tunnel Near Jerusalem
