پشت پرده توافق ایران و آمریکا؛ نبرد بر سر اورانیوم، تنگه هرمز و ۱۲ میلیارد دلار
توافق نزدیک اما نه نهایی؛ ماجرای تفاهم اسلامآباد چیست؟
پس از سه ماه جنگ و درگیری مستقیم بین ایران و آمریکا که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) آغاز شد، دیپلماسی نفسگیر پاکستانیها سرانجام به ثمر نشست . منابع آگاه از رسیدن دو طرف به یک پیشنویس تفاهمنامه خبر میدهند که «تفاهم اسلامآباد» نام گرفته است .
اما آنچه در پشت پرده توافق ایران و آمریکا میگذارد، نبردی پیچیده بر سر مفاد دقیق این تفاهم است. مقامات دو طرف متن را تأیید کردهاند اما بر سر جزئیات آن اختلاف نظر اساسی دارند . معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، اعتراف کرده که «بسیار نزدیک هستیم اما هنوز به توافق نرسیدهایم» .
بندهای کلیدی تفاهمنامه محرمانه
طبق گزارش رسانههای ایران و آمریکا که به متن پیشنویس دسترسی پیدا کردهاند، مهمترین مفاد تفاهم به این شرح است :
۱. بازگشایی تنگه هرمز
ایران موافقت کرده ظرف ۳۰ روز پس از امضای تفاهم، تمام مینهای کار گذاشته شده در تنگه هرمز را جمعآوری کند. در مقابل، نیروی دریایی آمریکا محاصره دریایی بنادر ایران را متوقف میکند .
۲. آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران
ایران خواستار آزادسازی فوری ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده خود در خارج از کشور است . منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایرانی اصرار دارند که این مبلغ «مهمترین بخش توافق» است و بدون آن، گام بعدی برداشته نخواهد شد .
۳. تمدید آتشبس ۶۰ روزه و مذاکره درباره برنامه هستهای
دو طرف بر سر تمدید ۶۰ روزه آتشبس و آغاز یک دور مذاکره جدید درباره برنامه هستهای ایران به توافق رسیدهاند .
اختلافات اساسی؛ ترامپ خواهان تغییرات شد
اما آنچه پشت پرده توافق ایران و آمریکا را پیچیدهتر کرده، اصرار رئیسجمهور آمریکا بر تغییر مفاد توافق است. ترامپ در جلسه «اتاق وضعیت» کاخ سفید، چندین درخواست اساسی مطرح کرده که تیم مذاکرهکننده را مجبور به بازگشت به میز گفتوگو کرده است :
۱. «بدون عوارض» در تنگه هرمز
ترامپ اصرار دارد که کشتیها بدون پرداخت هیچ عوارضی از تنگه هرمز عبور کنند و ایران حق دریافت هیچ هزینهای را ندارد. مقامات ایرانی این درخواست را رد کرده و میگویند «هیچ بندی در تفاهمنامه درباره ممنوعیت عوارض وجود ندارد» .
۲. «گرد و غبار هستهای» باید نابود شود
ترامپ خواستار آن است که اورانیوم غنیشده ایران «کشف و نابود شود». تیم او به دنبال الحاق زبانی دقیق درباره نحوه تحویل اورانیوم ایران به آمریکاست . اما ایران این درخواست را «کاملاً بیاساس» خوانده و تأکید کرده که «اورانیوم خود را به هیچ کشور ثالثی منتقل نخواهد کرد» .
۳. «هیچ پولی مبادله نخواهد شد»
برخلاف گزارشهای رسانههای ایران، ترامپ در شبکه اجتماعی خود قاطعانه اعلام کرده: «هیچ پولی مبادله نخواهد شد، مگر اینکه اطلاع بعدی داده شود» .
واکنشهای متناقض؛ هر طرف روایت خود را دارد
این اختلافات باعث شده هر طرف روایت خود را از توافق منتشر کند. رسانههای ایرانی اصرار دارند که آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار «مهمترین بخش توافق» است . اما ترامپ میگوید هیچ پولی در کار نیست .
وزارت خارجه ایران اعلام کرده که «هیچ مذاکرهای درباره برنامه هستهای در جریان نیست» و موضوع هستهای به مراحل بعدی موکول خواهد شد . در مقابل، ونس میگوید «مهمترین موضوع، سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران است» .
سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقائی، در واکنش به اظهارات ترامپ گفت: ««بایدها»یی که آمریکاییها مطرح میکنند، در واقع درخواستهایی بیش نیستند» .
آینده نامعلوم؛ ضربالاجل چند روزه
به گزارش آکسیوس، ترامپ تیم خود را برای اعمال تغییرات در متن تفاهمنامه فرستاده و این روند ممکن است چند روز طول بکشد . مقامات آمریکایی میگویند ایران احتمالاً سه روز برای پاسخ به درخواستهای جدید آمریکا وقت نیاز دارد .
در همین حال، ترامپ در مصاحبه با فاکس نیوز هشدار داده: «اگر توافق خوبی حاصل نشود، به راه خود بازمیگردیم و آن را به روش دیگری تمام میکنیم» .
آنچه از پشت پرده توافق ایران و آمریکا فاش میشود، نشان میدهد که یک توافق کلی شکل گرفته اما هنوز بر سر جزئیات آن جنگ لفظی ادامه دارد. همانطور که یک دیپلمات ارشد آمریکایی گفته: «هر کلمه در این تفاهمنامه مهم است و هر بند با دقت بررسی میشود» .
دیپلماتها در حال کنار زدن پرده از روی پیچیدگیهای سیاسی هستند؛ شما هم میتوانید با نصب یک پرده برقی، پرده آرامش و آسایش را از روی خانه خود بردارید.
