چین جنینهای مصنوعی انسانی را به فضا فرستاد؛ گامی بزرگ برای زندگی در فضا
پیشگامی چین در تولیدمثل فضایی
در روز ۱۱ مه ۲۰۲۶ (۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵)، فضاپیمای باری تیانژو-۱۰ (Tianzhou-۱۰) از مرکز پرتاب وِنچانگ در جنوب چین به فضا پرتاب شد و محمولهای استثنایی را به مقصد ایستگاه فضایی تیانگونگ حمل میکرد: نخستین جنینهای مصنوعی انسانی جهان .
این پروژه که توسط آکادمی علوم چین (CAS) مدیریت میشود، یک گام بلند به سوی پاسخ به پرسشهای بنیادین بشر درباره امکان زندگی و تولیدمثل در فضا است. این نخستین باری است که «جنینهای مصنوعی» (که با نام بلاستوئید نیز شناخته میشوند) در معرض محیط ریزگرانش فضا قرار میگیرند .
دکتر یو لِچیان، سرپرست این پروژه در آکادمی علوم چین، در این باره میگوید: «آیا انسانها میتوانند در فضا زنده بمانند و تولیدمثل کنند؟ امیدوارم پاسخ مثبت باشد» .
جنین مصنوعی چیست و چه تفاوتی با جنین واقعی دارد؟
جنینهای مصنوعی از سلولهای بنیادی انسانی ساخته میشوند و از نظر ساختاری شباهت زیادی به جنینهای واقعی در روزهای نخست پس از لقاح دارند . اما یک تفاوت اساسی وجود دارد:
🔬 «این یک جنین واقعی نیست» – تأکید محققان چینی بر این نکته است که این ساختارها توانایی رشد و تبدیل شدن به یک نوزاد کامل را ندارند .
این تمایز حیاتی است، زیرا بسیاری از کشورها پژوهش روی جنینهای واقعی انسانی را پس از ۱۴ روز محدود کردهاند. جنینهای مصنوعی به عنوان مدلی اخلاقی و قانونی برای مطالعه مراحل اولیه رشد انسان مورد استفاده قرار میگیرند .
طراحی آزمایش: دو مدل، یک هدف
محققان چینی دو مدل متفاوت از این جنینهای مصنوعی را به فضا فرستادند :
| نوع مدل | توضیح | هدف علمی |
|---|---|---|
| مدل اول | جنینهای کشتشده روی سلولهای رحمی | شبیهسازی مرحله لانهگزینی در دیواره رحم |
| مدل دوم | جنینهای قرار گرفته در تراشه میکروفلوئیدیک (ریزسیال) | شبیهسازی مرحله تشکیل بافتها و اندامهای اولیه |
این آزمایشها به مدت ۵ روز در ایستگاه فضایی ادامه یافت و پس از آن، نمونهها منجمد شده و در تاریخ ۲۹ مه (۸ خرداد) با بازگشت کپسول شنژو-۲۲ به زمین منتقل شدند .
دکتر یو در این باره توضیح میدهد: «یک سیستم خودکار از پیش برنامهریزیشده هر روز محیط کشت نمونهها را تعویض میکند. این آزمایش بسیار خوب پیش میرود» .
پیشینه: از موش تا انسان
این نخستین تلاش چین برای مطالعه تولیدمثل در فضا نیست. این کشور سابقه درخشان در این حوزه دارد:
۲۰۰۶: نخستین تصویربرداری لحظهای از جنینهای فضایی از روی زمین با ماهواره Shijian ۸
۲۰۱۶: تکامل کامل جنینهای موش از مرحله ۲ سلولی تا بلاستوسیست در فضا با ماهواره Shijian ۱۰
۲۰۲۳: محققان ژاپنی موفقیت مشابهی با نرخ موفقیت حدود ۲۴ درصد (نیمی از شرایط زمین) به دست آوردند
۲۰۲۶ (اکنون): نخستین آزمایش با جنینهای مصنوعی انسانی در ایستگاه فضایی تیانگونگ
پروژه موازی دیگری نیز روی ایستگاه فضایی چین در حال انجام است که در آن جنینهای واقعی موش در فضا کشت شدهاند. این نمونهها نیز همراه با جنینهای مصنوعی انسانی به زمین بازگشتهاند و اکنون تحت آنالیزهای ژنتیکی و پروتئینی پیشرفته قرار دارند .
چالشها و آینده تولیدمثل در فضا
مطالعات پیشین نشان دادهاند که محیط ریزگرانش میتواند اثرات منفی بر تولیدمثل داشته باشد. پژوهشگران استرالیایی در سال جاری نشان دادند که در محیط ریزگرانش، اسپرم توانایی جهتیابی صحیح به سمت تخمک را از دست میدهد .
دکتر وو ارچن از آکادمی علوم چین در این باره میگوید: «ما قصد داریم با مقایسه فرآیندهای رشد نمونههای جنینی در فضا و روی زمین، تأثیر محیط فضا بر رشد اولیه جنین را تأیید کنیم و ریسکها و مشکلات پیش روی انسان را در طول اقامت طولانی در فضا شناسایی کنیم» .
نکته امیدوارکننده این است که آزمایشات قبلی با موشها نشان داده استفاده از گرانش مصنوعی (از طریق سانتریفیوژ) میتواند تا حدود ۵ درصد نرخ موفقیت رشد جنین را در فضا بهبود بخشد .
زردی نوزاد و اهمیت مراقبتهای اولیه
نکته جالب توجه در ارتباط با این آزمایشهای فضایی، اهمیت سلامت نوزادان در هر شرایطی است – چه روی زمین و چه در فضا. یکی از شایعترین مشکلات نوزادان در روزهای اول تولد، زردی نوزادی است که در صورت عدم درمان به موقع، میتواند عوارض جدی از جمله مشکلات قلبی و مغزی ایجاد کند.
اجاره دستگاه زردی نوزاد (فوتوتراپی) یک راهکار مقرونبهصرفه و هوشمندانه برای خانوادههایی است که نوزادشان به این درمان نیاز دارد. با توجه به هزینه بالای خرید دستگاه، بسیاری از والدین ترجیح میدهند این دستگاه را به صورت روزانه یا هفتگی اجاره کنند.
ارتباط با کشف گروه خونی جدید
در حالی که دانشمندان چینی در حال بررسی امکان حیات در فضا هستند، دانشمندان فرانسوی نیز در زمین مشغول کشف رازهای تازهای از بدن انسان شدهاند.
به تازگی، یک گروه خونی کاملاً جدید به نام GWADA (گوادا منفی) شناسایی شده است که تاکنون تنها در یک زن ۶۸ ساله در جزیره گوادلوپ یافت شده است . این چهل و هشتمین گروه خونی شناخته شده در جهان است و جهش ژنتیکی در ژن PIGZ عامل این ویژگی منحصربهفرد است .
این کشف گروه خونی جدید اهمیت بسیاری برای علم پزشکی دارد:
افراد با این گروه خونی، در حال حاضر هیچ اهداکننده سازگاری در جهان ندارند
کشف آن به پزشکان کمک میکند واکنشهای خطرناک انتقال خون را پیشبینی کنند
امکان یافتن افراد دیگر با این گروه خونی (به ویژه در جمعیتهای مرتبط) وجود دارد
تیری پیرار، زیستشناس سازمان خون فرانسه، میگوید: «تا جایی که میدانیم، او تنها فردی در جهان است که فقط با خون خودش سازگاری کامل دارد» .
این دو پیشرفت علمی – یکی در فضا و دیگری در زمین – نشان میدهد که مرزهای دانش بشری روز به روز در حال گسترش است و معمای حیات، چه در رحم مادر و چه در فضا، هنوز رازهای ناگفته بسیاری دارد.
جدول خلاصه مأموریت
| مشخصات | جزئیات |
|---|---|
| تاریخ پرتاب | ۱۱ مه ۲۰۲۶ (۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) |
| فضاپیما | تیانژو-۱۰ (Tianzhou-۱۰) |
| مقصد | ایستگاه فضایی تیانگونگ |
| نوع نمونه | جنینهای مصنوعی انسانی (ساخته شده از سلولهای بنیادی) |
| مدت آزمایش | ۵ روز |
| تعداد مدل | ۲ مدل (کشت روی سلول رحمی + تراشه میکروفلوئیدیک) |
| تاریخ بازگشت | ۲۹ مه ۲۰۲۶ (۸ خرداد ۱۴۰۵) |
| وضعیت فعلی | نمونهها منجمد و برای آنالیز به آزمایشگاههای پکن منتقل شدهاند |
